วันพฤหัสบดีที่ 9 กรกฎาคม 2569 พันตำรวจตรี สุริยา สิงหกมล เลขาธิการ ป.ป.ส. มอบหมายให้นายมานะ ศิริพิทยาวัฒน์ ที่ปรึกษาการป้องกันและปราบปรามยาเสพติด เป็นประธานให้การต้อนรับ ดร.ระชิตา ชาร์มา (Dr. Rachita Sharma) ศาสตราจารย์และหัวหน้าภาควิชาการฟื้นฟูสมรรถภาพและบริการด้านสุขภาพ และ ดร. เฮลีย์ เซตเลอร์ (Dr. Haley Zettler) ผู้ช่วยศาสตราจารย์ คณะกระบวนการยุติธรรมทางอาญา จากมหาวิทยาลัยนอร์ทเท็กซัส สหรัฐอเมริกา (University of North Texas: UNT) ในโอกาสเข้าเยี่ยมคารวะและหารือข้อราชการ เพื่อแลกเปลี่ยนองค์ความรู้เชิงวิชาการด้านการบำบัดรักษาผู้ติดยาเสพติดและกระบวนการยุติธรรมของประเทศไทยและสหรัฐอเมริกา ณ ห้องรับรอง เภา สารสิน อาคาร 1 ชั้น 2 สำนักงาน ป.ป.ส.

นายมานะ ศิริพิทยาวัฒน์ ได้กล่าวต้อนรับคณะผู้แทน UNT และแสดงความขอบคุณสำหรับการต้อนรับคณะผู้แทนไทยอย่างอบอุ่นในโอกาสเดินทางเยือนสหรัฐอเมริกาเมื่อเดือนมกราคม 2568 พร้อมทั้งกล่าวถึงความร่วมมือที่ผ่านมา โดยเฉพาะการที่สำนักงาน ป.ป.ส. ได้ให้การต้อนรับผู้พิพากษาหัวหน้าศาลและผู้จัดการโครงการศาลยาเสพติดของเทศมณฑลเดนตัน รัฐเท็กซัส ซึ่งเดินทางมาศึกษาดูงานและร่วมเป็นวิทยากรในการประชุมเชิงปฏิบัติการของสำนักงานศาลยุติธรรม เมื่อเดือนมิถุนายน 2568 ซึ่งการแลกเปลี่ยนดังกล่าวมีส่วนสำคัญในการเสริมสร้างความเข้าใจต่อแนวทางการใช้กระบวนการยุติธรรมที่มุ่งเน้นการบำบัด ฟื้นฟู และสนับสนุนให้ผู้ใช้ยาเสพติดปรับเปลี่ยนพฤติกรรม แทนการมุ่งเน้นมาตรการลงโทษเพียงอย่างเดียว ซึ่งเป็นผลลัพธ์เชิงรูปธรรมของความร่วมมือระหว่างทั้งสองฝ่าย

ในการนี้ คณะผู้แทน UNT ได้แลกเปลี่ยนแนวทางการดำเนินงานของศาลยาเสพติด (Drug Court) ของสหรัฐอเมริกาว่า โดยระบบดังกล่าวจัดตั้งขึ้นครั้งแรกเมื่อปี ค.ศ. 1989 ณ เมืองไมอามี รัฐฟลอริดา เพื่อแก้ปัญหาแทนการส่งตัวผู้ติดยาเสพติดเข้าคุก ซึ่งไม่มีระบบการบำบัดรักษาที่มีคุณภาพ จนนำไปสู่ปัญหาผู้ต้องขังล้นคุก ศาลยาเสพติดจึงถูกจัดตั้งขึ้นเพื่อเป็นทางออกสำหรับปัญหาดังกล่าวและเป็นแนวทางสายกลางระหว่างการคุมประพฤติกับการคุมตัวในเรือนจำ โดยให้ความสำคัญกับการบำบัดรักษามากขึ้น ปัจจุบันสหรัฐฯ มีศาลยาเสพติดมากกว่า 200 แห่ง โดยแบ่งเป็นศาลสำหรับผู้ใหญ่ ศาลเยาวชน และศาลครอบครัว

อย่างไรก็ดี คดีที่เกี่ยวข้องกับยาเสพติดนั้นไม่จำเป็นต้องเข้าสู่ศาลยาเสพติดทั้งหมด โดยระบบศาลยาเสพติดนี้จะมุ่งเน้นไปที่ผู้กระทำความผิดที่มีความเสี่ยงสูง หรือผู้ที่ตรวจพบโรคติดสารเสพติด ซึ่งต้องอาศัยการควบคุมดูแลที่เข้มงวดมากกว่ากลุ่มผู้มีความเสี่ยงต่ำ ที่สามารถส่งเข้าสู่กระบวนการบำบัดรักษาได้โดยตรง

นอกจากนี้ คณะผู้แทน UNT ยังได้สะท้อนถึงประเด็นทางจิตเวชและระบบสาธารณสุข โดยเฉพาะภาวะปัญหาสุขภาพจิตกับการใช้สารเสพติด (Co-occurring Disorders) เช่น โรคซึมเศร้า หรือโรควิตกกังวล ซึ่งมักผลักดันให้ประชาชนหันไปพึ่งยาเสพติด โดยเฉพาะในสหรัฐอเมริกาที่เผชิญข้อจำกัดเรื่องการขาดระบบหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้า (Universal Healthcare) ทำให้ผู้ป่วยเข้าถึงการรักษาด้านสุขภาพจิตได้ยาก และมีแนวโน้มหันไปพึ่งยาเสพติดได้ง่าย

ในอดีตระบบของสหรัฐฯ มุ่งเน้นไปที่การบำบัดรักษาการติดยาเสพติดเพียงอย่างเดียว ซึ่งทำให้เกิดอัตราการเสพซ้ำสูงหากละเลยการรักษาสุขภาพจิต ปัจจุบันจึงต้องใช้แนวทางรักษาอาการทางจิตควบคู่ไปกับการบำบัดรักษาการติดยาเสพติด

ในช่วงท้าย ทั้งสองฝ่ายได้หารือแนวทางการขยายความร่วมมือภายใต้บันทึกความเข้าใจ (MOU) โดยมุ่งพัฒนาศักยภาพบุคลากรผ่านหลักสูตรฝึกอบรมระยะสั้น (Certificate Program) การสนับสนุนการศึกษาระดับปริญญาโท และปริญญาเอกแก่บุคลากรของสำนักงาน ป.ป.ส. และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ตลอดจนการดำเนินงานวิจัยร่วมในประเด็นยาเสพติดสังเคราะห์ การบำบัดและฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติด การลดอันตรายจากยาเสพติด (Harm Reduction) และการประเมินผลนโยบายยาเสพติด รวมถึงการแลกเปลี่ยนนักวิชาการและผู้เชี่ยวชาญผ่านการบรรยาย การสัมมนา และการศึกษาดูงาน

โดยผู้แทน UNT ยืนยันถึงความพร้อมในการสนับสนุนการพัฒนาศักยภาพบุคลากรไทยและการดำเนินความร่วมมือทางวิชาการอย่างต่อเนื่อง พร้อมแสดงความเชื่อมั่นว่าความร่วมมือดังกล่าวจะช่วยยกระดับการป้องกันและแก้ไขปัญหายาเสพติดของทั้งสองประเทศอย่างเป็นรูปธรรมและยั่งยืน

ภายหลังจากการเยี่ยมคารวะ คณะผู้แทน UNT พร้อมด้วยคณะนักศึกษา รวมจำนวน 16 คน ได้รับฟังการบรรยายเกี่ยวกับนโยบายยาเสพติด และระบบการบำบัดรักษาผู้ติดยาเสพติดของประเทศไทย ก่อนที่จะเดินทางไปศึกษาดูงาน ณ สถาบันบำบัดรักษาและฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแห่งชาติบรมราชชนนีในห้วงบ่าย